Amenore Nedir? Adet Görememenin 9 Belirtisi, Primer ve Sekonder Amenore

Primer Amenore ve Sekonder Amenore olmak üzere iki tür Amenore bulunmaktadır. Sekonder Amenore, adet kanamasının menopoz, gebelik ve emzirme olmamasına rağmen tamamen kesilmesidir. Pirmer amenore ise, genç kızlarda puberte gelişimi başlamasına rağmen 16 yaşında halen adet olmaması durumu olarak bilinir. Amenore, genellikle hormonal dengesizlikler, hormonal bozukluklar, aşırı egzersiz, stres ve kilo kaybı gibi sebeplerden kaynaklanabilmektedir.

Amenore tanısı, uzmanın isteyeceği kan testleri ve ultrasonografi gibi tıbbi yöntemlerle konulabilir. Adet görememe (Amenore), durumunun tedavisi, hastanın genel sağlık durumuna ve altta yatan sebeplere bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Temel hastalığın bulunması, hormonal tedavi veya gerekli görülürse cerrahi müdahalelerle tedavi edilebilir.

Amenore Nedir?

Amenore, tedavi edilmesi gereken ve belirtileri görüldüğünde doktora danışılması gereken bir durumdur. İlk kez adet olacak genç kızlarda bazı sağlıklı gelişim bulgularının görülmesi gerekir. Bunlar, uterus ve genital yolların sağlıklı olması, overlerin sağlıklı ve fonksiyonel olması, endometrium tabakasının fonksiyonel olarak bulunması, hipofizin ve hipotalamusun sağlıklı olması ve bu dört bölümünde bir bütün olarak sağlıklı ve düzenli olarak çalışması gerekmektedir.

Tüm bu koşullar sağlandığı zaman gençlerin ilk menstrüasyonunu görmesi beklenir. Primer Amenore, 14 yaşına kadar sekonder seks karakteri gelişimi denilen, tüylenme ve meme gelişimi olmayan kişiler ya da sekonder karakter gelişimi başlamış ancak 16 yaşına gelmiş olmasına rağmen hiç adet görmemiş kişilerde görülen bir durumdur. Sekonder Amenore ise, menopoz ve gebelik dışındaki dönemlerde, daha önce adet görmüş kişilerin, üç ay süreyle üst üste menstrüasyon görmemesi durumuna denir.

Adet Görememe Nedenleri Nelerdir?

Adet görememe yani Amenore durumunun birçok farklı sebebi olabilmektedir. Bazı yaygın sebepler şu şekilde sıralanabilir:

• Hormonal Dengesizlikler: Hormonların düzensiz çalışması ve sürekli dalgalanması, özellikle progesteron ve östrojen seviyelerindeki değişiklikler adet döngüsünü etkileyebilmektedir. Beyinde (Hipofiz-hipotalamus aksında) yumurtalıkları ve adet döngüsünü idare eden etkileşim ve dengenin bozulması adet görememe ile bulgu verebilir.
• Polikistik Over Sendromu (PCOS): PCOS, yumurtalıklarda çok sayıda yumurta taslağı olmasına rağmen yumurtlamayı tetikleyen mekanizmaların bozulması ile adet döngülerini de etkilemektedir.
• Tiroid Bozuklukları: Tiroid bezinin düzensiz çalışması da adet düzensizliğine sebep olabilir, adet döngüsünü etkileyebilir.
• Stres: Yaşanan yoğun stres, duygusal dalgalanmalar veya anksiyete gibi duygusal rahatsızlıklar, vücuttaki hormonal dengesizlikleri ve adet döngüsünü etkileyebilmektedir.
• Yeme Bozuklukları: Anoreksiya veya Bulimia gibi yeme bozuklukları da hormonal dengesizliklere yol açabilir ve sonucunda adet görememe durumu meydana gelebilir.
• Kilo Kaybı veya Aşırı Kilo Alma Durumu: Vücudun ani kilo alması veya kilo vermesi gibi ani değişiklikler adet döngüsünü etkileyebilir ve adet görememe durumu oluşabilir.

Bu sebeplerden herhangi biri veya birkaçının var olması adet görememe durumuna yol açabilir. Eğer adet gecikmişse veya kesilmişse bir doktora danışmak ve nedenini öğrenmek uygun tedaviyi alabilmek için önemli bir adımdır.

Amenore Belirtileri

Amenore veya adet görememe durumunda genellikle belirgin belirtiler ortaya çıkmaktadır. Adet görememenin bazı yaygın belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Adet öncesi belirtilerin (PMS) olmaması
• Adet döneminin düzensizleşmesi veya adet döneminin tamamen kesilmesi
• Normal adet kanamasının olmaması
• Ruhsal olarak dalgalanmalar ve ani duygusal değişiklikler
• Ciltte yağlanma olması ve sivilce gibi değişiklikler
• Meme hassasiyeti yaşanması
• Baş ağrısı
• Karın ve kasık bölgesinde ağrı veya rahatsızlık hissi oluşması
• Yorgunluk ve halsizlik

Adet görememe belirtileri yaşandığında veya adet döngüsünde belirgin bir değişiklik fark edildiğinde bir sağlık uzmanına danışılması gerekir. Uzmanın, altta yatan nedenleri belirlenmesi, durumun değerlendirilmesi uygun tedavinin belirlenebilmesi açısından önemli bir adımdır.

Amenore Türleri

Amenore (adet görememe) durumu, iki ana türe ayrılır. Bunlar, Primer Amenore ve Sekonder Amenoredir. Bu türler arasındaki farklar, adet görememe durumunun hangi durumlarda ortaya çıktığına ve ne zaman başladığına bağlıdır.

Primer Amenore

Primer Amenore, adet görememe durumunun henüz ergenlik döneminde başlaması durumudur. Bu durumda genç kızlar, normal ergenlik dönemlerinde adet görmeye başlamazlar. Bu durumun altında yatan sebepler arasında hormonal dengesizlikler, genetik faktörler, doğumsal anomaliler ve anatomik bozukluklar olabilir. Genellikle ergenlik dönemindeki kızlarda görülen ve birçok nedeni olabilen Primer Amenore’nin nedenleri bazı faktörlere bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Hormonal Bozukluklar: Hormonlarda yaşanan dengesizlikler, özellikle hipotalamus, hipofiz, tiroid, yumurtalıklar gibi üreme sistemiyle ilişkili bezlerdeki sorunlar Primer Amenoreye yol açabilir. Örneğin, hipotalamik disfonksiyon, kafa içi kitleler hormonal bozukluklara yol açarak  Primer Amenoreye sebep olabilir.

Anatomik Sorunlar: Üreme organları ile ilgili anatomik sorunlar Primer Amenoreye sebep olabilmektedir. Örneğin, vajina ve serviks problemleri, rahim anomalileri, kızlık zarının kapalı olması Primer Amenoreye yol açabilmektedir.

Genetik Faktörler: Genetik faktörler de Primer Amenoreye sebep olabilmektedir. Bazı genetik bozukluklar veya sendromlar adet döngüsünün başlamamasına veya düzgün çalışmamasına yol açarak adet görmeyi engelleyebilir. Primer Amenorede en sık sebeplerden biri Gonadal disgenesisdir ve özellikle Turner sendromunda primer amenore izlenir.

Kronik Hastalıklar: Özellikle metabolik, endokrin veya bağışıklık sistemi ile ilgili hastalıklar olan bazı kronik hastalıklar Primer Amenoreye sebep olabilmektedir. Örneğin, tiroid hastalıkları, galaktozemi, sarkoidoz gibi hastalıklar da Amenoreye yol açarak adet görememe durumuna sebep olabilir.

Beslenme Bozuklukları: Yetersiz beslenme, anoreksiya nervoza, gibi beslenme bozuklukları, aşırı egzersiz gibi durumlar Primer Amenoreye neden olabilen hastalıklardandır. Vücuttaki yağ oranının düşük olması hormonal dengesizliklere sebep olur ve sonucunda adet döngüsünün durmasına yol açabilir.

İlaç Ve Tedaviler: Bazı ilaçlar veya tedaviler, örneğin, kemoterapi veya radyoterapi gibi kanser tedavileri primer Amenoreye sebep olabilmektedir.

Sekonder Amenore

Sekonder Amenore, daha önce adet görmüş bir kadının adetten kesilmesi durumudur. Bu durumda kadın sürecin başından beri değil belli bir zaman diliminden sonra adet görmez. Bu durum genellikle, Polikistik Over Sendromu, tiroid problemi, hormonal değişiklikler, aşırı egzersiz, kilo kaybı, kilo alımı, stres veya yeme bozuklukları gibi faktörlerden kaynaklanabilmektedir. Sekonder Amenore’nin en büyük sebebi genellikle gebeliktir. Ancak, depresyon, kemoterapi, kortizon kullanımı, steroid, doğum kontrol ilaçları gibi birçok ilaç kullanımı da adet düzeninin bozulmasına veya kesilmesine neden olabilir. Diğer bazı Sekonder Amenore nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• Hormonal Bozukluklar
• Dengesiz ve Sağlıksız Beslenme
• Kanser
• Tiroid Hastalıkları
• Uterus Hasarlanması
• İlaç Kullanımı
• Ani ve Fazla Kilo Alma veya Kilo Verme Durumu
• Hipofiz Bezi Hastalıkları veya Tümörü
• Aşırı Egzersiz veya Spor
• Bulimia Nervoza
• Psikolojik Travmalar, Depresyon, Stres veya Anksiyete
• Polikistik Over Sendromu
• Cushing Sendromu
• Asherman Sendromu
• Anoreksiya
• Kistik Fibrozis

Adet Görememe Tanısı Nasıl Konulur?

Amenore (adet görememe) tanısının konulması için bir sağlık uzmanı genellikle şu adımları izlemektedir:

• Uzman, hastanın detaylı tıbbi geçmişini alır. Hastanın adet döngüsünü, adet görememe durumunun ne zaman başladığını sorar, geçmişteki sağlık sorunlarını ve kullanılan ilaçlar hakkında detaylı olarak bilgi alır.
• Doktor, hastanın genel sağlık durumunu değerlendirmek için fiziksel muayene edebilmektedir. Bu muayene sırasında boy uzunluğu, vücut ağırlığı, kan basıncı ve hormonal durumu kontrol edilebilir.
• Jinekolojik muayene: Kadın üreme organları jinekolojik muayene ile değerlendirilerek adet görmemeye neden olacak anatomik nedenler incelenir.
• Uzman, laboratuvar testleri isteyerek durum hakkında detaylı bilgi almak isteyebilir. Kan testlerinden öncelikle gebelik testi yapılır. Gebelik testi negatif çıktıktan sonra , örneğin östrojen, progesteron, tiroid hormonları gibi hormon seviyelerini ölçebilir. Bu testler sayesinde hormonal dengesizlikler ve durumun altında yatan diğer sebepler daha kolay belirlenebilir.
• Uzman, görüntüleme testlerini kullanabilir. Ultrasonografi ile yumurtalıkları, rahimin ve diğer üreme organlarının durumlarını izlenebilir ve değerlendirilebilir. 
• Nadiren, endometrium biyopsisi yapılabilmektedir. Bu işlemde rahmin iç tabakasından bir doku örneği alınır ve incelenir.
• Tüm bu testlerin ve muayenelerin sonucunda, adet görememe durumunun nedeni belirlenir. Uygun bir tedavi olanı oluşturulur.

Amenore Tedavisi

Adet görememe (Amenore), durumunun tedavisi, hastanın genel sağlık durumuna ve altta yatan sebeplere bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Tedavinin ilk amacı genellikle adet döngüsünü düzenlemektir. Bu tedavide bir veya birkaç tedavi yöntemi uygulanabilir.

Temel Hastalığın Tedavisi: Tiroid Problemleri gibi altta yatan kronik hastalıklar tedavi edildiğinde adet düzeni normale dönebilmektedir. Bu durumda temel hastalığın tedavisini uygulamak önemlidir.

Hormonal Tedavi: Hormonal dengesizlikler sebebiyle ortaya çıkan Amenore durumunda hormon tedavisi uygulanabilir. Sadece progesteron içeren ilaçlar,   Östrojen ve progesteron içeren doğum kontrol hapı veya benzeri ilaçlar kullanılarak adet döngüsü düzenlenebilir.

Cerrahi Müdahale: Nadiren, bazı ciddi durumlar nedeniyle veya anatomik bozukluklar nedeniyle cerrahi müdahaleler gerekebilmektedir.

Yaşam Tarzında Değişiklik: Yeme bozuklukları, aşırı egzersiz, stres, aşırı kilo kaybı, duygusal dalgalanmalar gibi faktörler Amenoreye sebep olabilmektedir. Bu durumlar kişinin yaşam tarzında değişiklikler yaparak, sağlıklı bir beslenme düzeni oluşturması, stres yönetimi tekniklerini kullanması ve egzersiz alışkanlıklarını düzenlemesi önemlidir.

Psikolojik Destek ve Tedavisi: Amenore durumu, duygusal zorluklara, psikolojik strese ve duygusal dalgalanmalara sebep olabilir. Bu durumda psikolojik destek almak ve duygusal sağlığı güçlendirmek sürecin daha kolay atlatılmasını sağladığından önemli bir adımdır. Nefes egzersizleri, yoga, meditasyon gibi stres yönetimi egzersizleri öğrenilebilir ve uygulanabilir.

Adet görememe durumu belirtileriyle karşılaşıldığında veya adet görememe durumu olduğunda derhal bir sağlık uzmanına danışmak ve durumun nedenini öğrenmek tedaviyi oluşturmak ve uygulamak açısından önemlidir. Durum araştırılarak, kişiye özel bir tedavi planı oluşturulur ve bu sayede Amenore durumu etkili bir şekilde yönetilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Adet görememe ödem yapar mı?

Amenore durumunun ödem oluşturması, kişinin genel sağlık durumuna ve altta yatan sebeplerine bağlı olarak değişebilir. Östrojen ve progesteron gibi hormonlar, vücuttaki sıvı dengesini kontrol ederek ödem oluşumunu etkilemektedir. Hormonal dengesizlikler nedeniyle adet görememe durumu (Amenore), ortaya çıktığında ödem oluşumunu artırabilmektedir. Özellikle hormonal dengesizliklere bağlı olarak ödem oluşabilir ve genellikle geçicidir.

Doğum sonrası adet görememe neden olur?

Doğum sonrası adet görememe durumu emzirmeye bağlı olup, süt hormonu salgılanması nedeni ile olmaktadır ve normal kabul edilir.  Emzirmeyle beraber salgılanan prolaktin hormonu, yumurtlama sürecini etkileyebilmektedir. Bu durum vücudun doğum sonrası hormonal değişiklikleri ile alakalıdır. Bazen doğum sonrası yetersiz beslenme, doğum süreci ve gebelik sürecinde yaşanan hormonal değişimler, duygusal ve fiziksel stres, doğum sonrası rahim içi enfeksiyonlar veya komplikasyonlar da bu duruma neden olabilmektedir.

Adet görememe kilo aldırır mı?

Adet görememe durumu hormonal dengesizliklerden kaynaklanabilmektedir. Vücutta yaşanan bu hormonal dengesizlikler ve değişimler sonucunda kilo alımı veya kilo kaybı olabilir. Östrojen, progesteron ve diğer hormon seviyelerindeki değişiklikler, metabolizma değişiklikleri, stres ve duygusal durumlar adet görememe durumunda kilo alımına sebep olabilir. Ancak bu durum kişiden kişiye değişebilir ve herkes kilo almayabilir.

Adet görememe baş ağrısı yapar mı?

Adet görememe durumu baş ağrısı gibi semptomlara bazen sebep olabilmektedir. Vücutta yaşanan hormonal değişimler, hormonlardaki dalgalanmalar, stres ve anksiyete gibi duygusal sorunlar, adet görememe durumunda kullanılan hormonal ilaçlar ve tedaviler ve diğer sağlık sorunları baş ağrısına sebep olabilmektedir.

Amenore olan birisi hamile kalabilir mi?

Evet. Amenore (adet görememe) durumu olan birisi hamile kalabilmektedir. Amenore durumu, anovulasyon denilen yumurtlamanın olmaması durumuyla ilişkilidir. Ancak bazı durumlarda yumurtlama meydana gelebilir ve hamilelik olabilir. Amenore durumuna sebep olan birçok nedenin ortadan kaldırılmasıyla da hamilelik mümkün olabilmektedir. Ayrıca Amenore durumu olan kadınlar yumurtlama tedavisi, aşılama tedavisi veya tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleriyle hamile kalabilirler.