Doğumlar aileler için büyük bir olaydır. Doğumlara ilişkin veriler toplumsal ilginin odağı olduğundan, bunlar istatistik açısından da merkezi öneme sahiptir. Doğum oranları, çocuk bakımı, okullar, eğitim ve öğrenim yerleri ve emeklilik güvenliğine kadar planlamanın temelini oluşturur. Ayrıca Türkiye’deki demografik değişimin en önemli faktörlerinden biridir.
Doğum kontrolü, hamileliği önlemek için ilaçların, cihazların veya cerrahi prosedürlerin kullanılmasıdır. Pek çok farklı türü vardır. Bazıları geri dönüşümlü, bazıları ise kalıcıdır. Bazı türler cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesine de yardımcı olabilir. Doğum kontrolü, doğum kısıtlaması, doğumun düzenlenmesi, doğumların sayısını ve aralığını belirleme çabasını (üretici davranış) ifade eder.
Önemli Konu Başlıkları
Doğum Kontrolü Nedir?
Doğum kontrolü şunu ifade eder, doğum sayısını kontrol etmeye yönelik hükümet önlemleri.
Doğurganlığı etkileyen önlemler arasında aile planlaması programları, doğum kontrolüne erişim veya evlilik kısıtlamaları yer alır ve genellikle doğurganlığın azalmasına katkıda bulunur. Doğum kontrolü isteği ile etkili doğum kontrol yöntemleri için erişim arasındaki farkın dünyada en büyük olduğu ve karşılanmamış bir ihtiyaçtan söz edilebildiği Afrika’da, arzunun azalmasına rağmen toplam doğurganlık oranı yılda 6 doğumun üzerinde zirvelere ulaşmaya devam ediyor.
Gebelikten Korunma Nasıl Yapılır?
Birçok farklı modern doğum kontrol yöntemi vardır. Kadının hamile kalmasını önlemek için kullanılabilirler. Çiftler, doğru doğum kontrol yöntemini seçme konusunda birlikte konuşmalıdır. Aile doktorunuz veya jinekoloğunuzla yapacağınız görüşme de yardımcı olacaktır. Bazı yöntemler için (örneğin hap) doktor reçetesi gereklidir.
Dikkat: Sadece prezervatif kullanarak kendinizi istenmeyen hamilelikten ve aynı zamanda cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunabilirsiniz.
Korunmasız cinsel ilişkiden sonra veya doğum kontrol yönteminin işe yaramadığı durumlarda (örneğin prezervatifin düşmesi) kadın, cinsel ilişkiden sonraki 5 güne kadar ertesi gün hapını alabilir. Acil bir kontrasepsiyondur ve istenmeyen hamileliği önler. Planlanmamış veya istenmeyen bir şekilde hamile kaldıysanız mümkün olan en kısa sürede doktorunuza veya aile danışma merkezine başvurun. Çocuk sahibi olmamaya karar verirseniz, hamileliği ilk 12 hafta içinde sonlandırma seçeneğiniz vardır. Danışmanlık merkezleri bu zor kararda size yardımcı olabilir. Orada çalışan profesyoneller gizliliğe bağlıdır.
Doğum Kontrol Yöntemleri Nelerdir?
Günümüzde hamileliği ve cinsel yolla bulaşan hastalıkları önlemek için çeşitli gebelikten korunma yöntemleri (örneğin hap, prezervatif, rahim içi araç, hormonlu spiral, diyafram vb.) bulunmaktadır. Gerekirse size ve cinsel partnerinize en uygun doğum kontrol yöntemini bulmanız önemlidir.
Doğru doğum kontrol yöntemine karar verirken mevcut yaşam durumunda neyin özellikle önemli olduğu dikkate alınmalıdır. Farklı yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarını dikkate almak ve bunları birbirleriyle karşılaştırmak da önemlidir.
Bazıları çok farklı etki prensiplerine sahip olan çeşitli doğum kontrol seçenekleri vardır:
- Mekanik doğum kontrol hapları
- Hormonal kontraseptifler
- Kimyasal kontraseptifler
- Sterilizasyon
Mekanik doğum kontrol hapları
Mekanik doğum kontrol yöntemleri veya bariyer yöntemleri spermin vajinaya girmesini veya spermin yumurtaya ulaşmasını engeller. Bunlar tipik olarak prezervatif ve spirali içerir. Ayrıca aşağıdaki gibi başka bariyer yöntemleri de vardır: diyafram, servikal başlık veya femidom (kadın prezervatifi).
Hormonal kontraseptifler
Hormonal kontraseptifler, etkisi vücudun kendi hormonları östrojen ve gestagen ile hemen hemen aynı olan, yapay olarak üretilmiş hormonlar içerir. Bu hormonlar adet döngüsünün kontrolünden sorumludur. En iyi bilinen ve en yaygın kullanılan hormonal kontraseptif, genellikle mikropil formundaki, düşük dozda östrojen-progestojen kombinasyonu preparatı olan haptır. Saf gestajen preparatları olan mini hap ve gestajen hapı da ağızdan yani tablet formunda alınır. Hormonal kontrasepsiyon için diğer seçenekler arasında vajinal halka, kontraseptif bantlar ve kontraseptif çubuklar, hormonlu spiraller ve üç aylık enjeksiyon gibi depo preparatları yer alır.
Kimyasal kontraseptifler
Kimyasal kontraseptifler spermi öldüren maddeler içerir. Kremler, jeller, vajinal fitiller, vajinal film ve köpük formunda mevcuttur. Çok güvenli değillerdir ve yalnızca mekanik doğum kontrol yöntemleriyle birlikte kullanılmalıdırlar.
Sterilizasyon
Sterilizasyon kesin bir doğum kontrol yöntemidir. Kadında fallop tüpleri, erkekte ise spermatik tüpler kesilir. Sterilizasyon genellikle artık tersine çevrilemez. Bu nedenle bu işlem ancak aile planlaması güvenli bir şekilde tamamlandığında gerçekleştirilmelidir.
Erkek Korunma Yöntemleri Nelerdir?
O anın sıcağında hapı mı unuttunuz, prezervatifi mi patlattınız veya doğum kontrolünü tamamen mi unuttunuz? Paniğe gerek yok!
Hamilelikten kaçınmak gerekiyorsa, uygulama ve güvenlik açısından önemli ölçüde farklılık gösteren çeşitli gebelikten korunma yöntemleri vardır. Düzenli kontrasepsiyon yöntemleri ile acil kontrasepsiyon yöntemleri arasında temel bir ayrım yapılır; acil kontrasepsiyon yöntemleri yalnızca kontraseptif başarısızlık durumunda kullanılmalıdır.
1.Prezervatif
Prezervatif, hormonlar olmadan çalışan, denenmiş, test edilmiş ve önemli bir doğum kontrol yöntemi olmayı sürdürüyor ve – nadir bir istisna olarak – erkeklere yöneliktir. Ereksiyon halindeki penisin üzerine yerleştirilir ve erkeğin boşalmasını toplamak için küçük bir rezervuara sahiptir. Doğru kullanıldığında ve doğru prezervatif boyutuyla hamileliğe (Pearl indeksi 2 – 12) ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı oldukça güvenilir koruma sağlar.
2.Sterilizasyon
Kadınlar ve erkekler için aile planlaması tamamlandıktan sonra kısırlaştırma, herhangi bir hormon olmadan uzun süreli doğum kontrolü olanağı sağlar. İki fallop tüpü veya erkeklerde spermatik tüpler kesilir veya kapatılır, böylece döllenme kalıcı olarak engellenir. Erkek ve dişi kısırlaştırması oldukça güvenlidir; Pearl endeksleri 0,1 ve 0,2 ile 0,3 arasındadır.
3.Cinsel birleşme kesintisi
Kesintiye uğrayan cinsel ilişki ya da halk dilindeki “kendine bakmak” güvenli olmaktan başka bir şey değildir. Erkeğin boşalmadan önce penisini vajinadan çıkardığı daha geleneksel bir doğum kontrol yöntemidir. Boşalma kadının vajinasına girmez ancak sorun, meni sıvısının orgazmdan önce dışarı çıkmasıdır ve ayrıca çok fazla otokontrol de gereklidir.
Ne yazık ki hiçbir doğum kontrol yöntemi yüzde 100 koruma sağlayamıyor. Tutarlı ve profesyonel kullanımda bile hamilelik meydana gelebilir. Partnerinizle de bu konuyu konuşun.
Kadın Korunma Yöntemleri Nelerdir?
Doğum kontrolü söz konusu olduğunda jinekologlar hormonal, kimyasal ve mekanik kontraseptifler arasında ayrım yapar. Ayrıca doğal, hormonsuz doğum kontrol yöntemleri de vardır. Farklı doğum kontrol prosedürlerinin kombinasyonları da vardır:
- Hormonal kontraseptifler, etkisi vücudun kendi östrojen ve gestajeniyle karşılaştırılabilecek yapay olarak üretilmiş ilaçlar içerir.
- Bunun aksine, kimyasal doğum kontrol hapları vajinadaki spermi öldürür. Bunlara spermisitler de denir. Daha fazla güvenlik sağlamak için diyafram gibi mekanik doğum kontrol yöntemleriyle birlikte kullanılmaları gerekir.
- Mekanik doğum kontrol hapları spermin yumurtaya ulaşmasını engeller. Bunun klasik bir örneği prezervatiftir.
- Doğal doğum kontrol yöntemleri kadının adet döngüsünde doğurgan ve kısır günlerin ne zaman olduğunun bilinmesine dayanır. İnfertil günlerde gebelik olasılığı düşüktür. Diğer tüm günlerde, örneğin prezervatifle doğum kontrolü kullanılmalıdır.
1.Doğal doğum kontrolü
Doğal doğum kontrolü, kendini gözlemleme ve vücut ölçümleri yoluyla kadın döngüsündeki doğurgan ve kısır günleri ayırt etme olanağı sunar. Bu, ne zaman korunmasız seks yapmamanın daha iyi olduğunu ve hangi günlerde hamile kalma riskinizin düşük olduğunu bilmenize yardımcı olacaktır.
2.Bakır spiral
Bakırlı spiraller cihazlardır. “İntrauterin”, RİA’nın jinekolog tarafından rahim boşluğuna yerleştirildiği anlamına gelir – bu en iyi adet sırasında yapılır. Spiral T şeklinde olup yalnızca rahim içine yerleştirilirken, spiral bir naylon ipliğe bağlanan birkaç küçük bakır silindirden oluşur. Spiralden farklı olarak bu iplik rahim duvarına sabitlenir, bu nedenle bu yöntem yalnızca yeterince kalın rahim duvarı olan kadınlar için uygundur.
3.Diyafram ve servikal başlık
Diyafram ve servikal kapak onlarca yıldır hormonsuz ve mekanik doğum kontrolü için biliniyor. Silikondan yapılmıştır ve dış tarafında yay halkası vardır. Bu iki mekanik doğum kontrol hapı vajina yoluyla sokulur ve cinsel ilişkiden iki saat öncesine kadar rahim ağzına yerleştirilir. Bu, spermlerin önünde bir bariyer olduğu anlamına gelir.
4.Kadın prezervatifi
Bir diğer özelliği ise “femidom” olarak da bilinen kadın prezervatifidir. Prezervatife benzer, ancak daha uzun ve belirgin şekilde daha geniştir. Ayrıca tek kullanımlıktır. Kadın kondomunun iç halkası vajinaya yerleştirilip sabitlenir. Dış halka Venüs’ün dudaklarında bulunur. İnce lateks tabakası vajinayı ikinci bir deri gibi kaplar ve spermi prezervatif gibi yakalar. Ancak dezavantajı, bazı çiftlerin seks sırasında Femidon’dan rahatsız olmalarıdır; hareket ettiğinizde çatlayabilir ve kayabilir. Güvenlik (5 ila 25 arası İnci İndeksi ile) aynı zamanda büyük ölçüde doğru kullanıma da bağlıdır.
Gebelikten Korunma Yöntemleri Avantajları
İyi doğum kontrol yöntemleri, kadınların (istenmeyen) hamilelik konusunda endişelenmelerine gerek kalmadan seks yapabilmelerini sağlar. Kadınlar arasında en popüler doğum kontrol yöntemi haptır, ancak birçok kişi tek aşamalı hapın yanı sıra çok aşamalı preparatların da olduğunu bilmemektedir. Günümüzde çok sayıda doğum kontrol yöntemi bulunmasına rağmen bilgi çoğunlukla prezervatif, diyafram, sperm öldürücüler ve RİA gibi en yaygın yöntemlere odaklanmaktadır.
Aylık bir hap paketi, belirtilen sırayla alınan 21 tablet içerir. Bundan sonra adetin başladığı 7 günlük hap molası gelir. Hapın içindeki hormonların birden fazla etkisi vardır. Yumurtanın olgunlaşmasını engelleyerek yumurtlamayı engellerler. Hapın içerdiği hormonlar kısır günlerden oluşan yapay bir döngü oluşturur. Hormonlar aynı zamanda rahim ağzındaki mukusu da değiştirerek erkek sperminin rahme girmesini engeller. Rahim duvarı yeterince gelişmediğinden döllenmiş yumurta buraya yerleşemez. Çoğu kadın doğum kontrol hapı olarak hapı kullanırken kendini çok güvende hisseder. Ayrıca mevcut adet ağrılarının azalması ve adet dönemlerinin daha hafif ve kısa olması da avantajlıdır. Hapın ayrıca örneğin cildin görünümüyle ilgili olarak olumlu etkileri olduğu da söyleniyor.
Üç aylık enjeksiyonun diğer doğum kontrol yöntemlerine göre belirleyici avantajı, bir jinekolog tarafından uygulanması ve dolayısıyla kullanım hatalarının ortadan kaldırılmasıdır. Adet kanamasının hafiflemesi veya tamamen durması mümkündür. Mide ve bağırsak sorunları nedeniyle kusma veya ishal meydana gelirse üç aylık enjeksiyonun etkisi etkilenmez.
Hormonal implantın avantajı çok güvenli bir doğum kontrol yöntemi olmasıdır. Uzun süreli, devam eden doğum kontrolüne ilgi duyan kadınlar için uygundur. Doğum kontrol çubuğunun deri altına yerleştirilmesiyle ilacın alınmasında herhangi bir hata söz konusu olamaz. Gastrointestinal problemler ve buna bağlı kusma veya ishal bile etkinliğini etkilemez. Adet krampları da hafifletilebilir. Bozulmalar meydana gelirse, hormon implantı herhangi bir zamanda çıkarılabilir. Döngü birkaç ay sonra normale döner.
Vajinal halkanın avantajı yalnızca ayda bir kez çıkarılıp değiştirilmesi gerekmesidir. Doğum kontrol halkasında bulunan hormonlar sürekli salınır, böylece gestajen ve östrojen seviyeleri dalgalanmalara maruz kalmaz. Doğum kontrol halkası adet kanamasının süresini ve yoğunluğunu ve adet ağrısını azaltır. Kusma veya ishal bile doğum kontrol halkasının etkisini ortadan kaldırmaz.
Doğum kontrol bandı, etkinliğinin bozulmaması nedeniyle sık sık ishal veya kusma sorunu yaşayan kadınlar için faydalıdır. Deriden emilen aktif maddeler, hormonların hap yoluyla ağızdan emilmesine kıyasla karaciğere daha az yük bindirir.
Sıkça Sorulan Sorular
40 yaş üstü doğum kontrol yöntemleri nelerdir?
Bu yaşta bakırlı spiral veya diyafram gibi mekanik doğum kontrol yöntemleri, kısırlaştırma gibi kadınlar için en iyi doğum kontrol yöntemleridir. 40 yaşın üzerindeki birçok kadın, doğum kontrol yöntemi olarak bakırlı RİA’ya geçmektedir, çünkü bu bazen üreme çağındaki kadınlarda adet kanamasını önemli ölçüde arttırmaktadır. Bu yan etki menopozdan sonra ortaya çıkmadığından menopozda kontraseptif olarak RİA takılması önerilmektedir.
Doğum kontrol spirali nedir?
Hormonal RİA uzun süreli bir doğum kontrol yöntemidir ve hamileliği önlemek için rahim içine yerleştirilir. Sürekli bir hormon salgılar ve modele bağlı olarak üç ile sekiz yıl arasında etkilidir. Temel olarak iki farklı RİA türü vardır: bakırlı RİA ve hormonal RİA.
En iyi doğum kontrol yöntemi nedir?
Bu önemli parametre doğum kontrol yönteminin güvenliğini yansıtır. Bir yıl boyunca doğum kontrolü kullanan 100 kadından kaçının bu dönemde hala hamile kaldığını gösterir. Endeks ne kadar yüksek olursa, başarısızlık oranı da o kadar büyük olur, yani araçlar o kadar belirsiz olur. Referans değeri doğum kontrolü olmayan İnci Endeksi’dir ve bu değer 85’tir (yani 100 kadından 85’i doğum kontrolü olmadan bir yıl içinde hamile kalır). En güvenli yöntem doğum kontrol çubuğu (Pearl indeksi 0,1-0,9), en az güvenli yöntem ise 4-18 ile koitus Interruptus’tur. Diğer hormonal kontraseptif yöntemler özellikle güvenlidir.
Geri çekilme yöntemiyle korunma etkili midir?
Cinsel birleşme, güvenli olmayan bir doğum kontrol yöntemi olarak kabul edilir, çünkü penisin vajinadan zamanında çıkarılması çoğu zaman mümkün değildir. Ayrıca bu yöntemle kadının doğum kontrolü üzerinde hiçbir kontrolü kalmaz. Geri çekilmek için doğru zamanı bulmak konusunda erkeğe güvenmek zorundadır.
Takvim yöntemi korunma nedir?
Takvim yöntemiyle gebeliği önleyici yöntemin güvenliğini artırmak için doğurgan günlere birkaç gün eklenir. İlk doğurgan günü hesaplamak için en kısa döngü uzunluğundan 18 gün çıkarılır. Son doğurgan günün hesaplanmasında on bir gün düşülmektedir.
Gebe önleyici haplar işe yarar mı?
İstatistiksel olarak en fazla 100 kadından biri istemeden hamile kalacaktır, bu da hapı en güvenli doğum kontrol yöntemleri arasından biri haline getirmektedir. Her ilaç gibi doğum kontrol hapının da kullanma talimatında belirtilen istenen etkilerinin yanı sıra riskleri de vardır. Hap çok güvenilir bir doğum kontrol yöntemidir, ancak yalnızca düzenli olarak ve reçete edildiği gibi alındığında. Bir yıl boyunca hapı aralıksız kullanan her 1000 kadından yalnızca bir kadın hamile kalacaktır.
Deri altı doğum kontrol yöntemi nedir?
Doğum kontrol implantı, koldaki deri altına yerleştirilen, 4 cm uzunluğunda ve 2 mm kalınlığında küçük bir çubuktur. İmplant yavaş yavaş progesterona benzer bir hormon salgılayarak yumurtlamayı ve dolayısıyla hamileliği engeller.
En güvenilir doğum kontrol yöntemi hangisidir?
En güvenli 5 doğum kontrol yöntemi arasında prezervatif, vajinal halka, bakırlı spiral, doğum kontrol hapı ve hormonlu spiral yer alıyor. Sizi ve partnerinizi cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da koruyan bir doğum kontrol yöntemi arıyorsanız, prezervatife de güvenmelisiniz. En güvenli doğum kontrol yöntemi hormonal çubuktur. 0,1’lik İnci Endeksi ile 1000 kadından yalnızca biri on iki aylık bir süre içinde hamile kalacaktır. Başka hiçbir doğum kontrol yöntemi böyle bir güvenlik sunmaz. Yalnızca hormonal RİA ve kadınların veya erkeklerin kısırlaştırılması da benzer şekilde güvenlidir.
Doğum kontrol yöntemleri kaç yaşına kadar kullanılır?
Bazen on yıl sürebilen menopoz döneminde de doğum kontrolü kullanılmalıdır. Ancak tromboz riskinin artması nedeniyle hormonal kontraseptiflerin en geç 50 yaşına gelindiğinde başka yöntemlerle değiştirilmesi gerekmektedir. Menopoz sırasında hamileliği güvenli bir şekilde önlemek için, menopoz henüz gerçekleşmediği sürece her seks yaptığınızda doğum kontrolü kullanılmalıdır.
Kimler doğum kontrol hapı kullanamaz?
Hap, tromboz veya emboli riski taşıyan kadınlar için uygun değildir. Diyabet hastası kadınlar için alım bireysel olarak incelenmelidir. Haplar ve sigara kan damarlarının daralmasına neden olur. Sigara içenlerin hapı almamaları tavsiye edilir. Almanya’da uzun döngü için yalnızca birkaç hazırlık resmi olarak onaylanmıştır. İlacınızın prospektüste bulunup bulunmadığını “Dozaj ve uygulama” bölümünden görebilir veya doktorunuza sorabilirsiniz.